Sinh năm 1904 tại Thanh Miện, Hải Dương, trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước, Nguyễn Lương Bằng sớm bộc lộ ý chí kiên cường và tinh thần cách mạng ngay từ thuở thiếu thời.
Quyết tâm dấn thân vào con đường cứu nước, ông sang Quảng Châu, gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, trở thành một trong những người học trò xuất sắc được Bác trực tiếp huấn luyện rồi kết nạp vào chi bộ An Nam Cộng sản Đảng.
Trên cương vị phụ trách liên lạc và gây dựng cơ sở, ông thể hiện tầm nhìn sâu rộng cùng khả năng tổ chức linh hoạt khi thiết lập đường dây kết nối cách mạng xuyên quốc gia, trực tiếp phát triển phong trào công nhân ở cả hai miền Nam, Bắc.
Năm 1931, Nguyễn Lương Bằng bị thực dân Pháp bắt giữ tại Thượng Hải và kết án tù chung thân sau chuỗi ngày dài hoạt động bí mật.
Dù phải chịu cảnh tù đày và trải qua hai lần vượt ngục nguy hiểm, người chiến sĩ cộng sản ấy vẫn giữ vững tâm, liên tục quay lại củng cố tổ chức, trở thành Chủ nhiệm đầu tiên của Tổng bộ Việt Minh, đóng góp vai trò quyết định vào sự thành công của Cách mạng Tháng Tám.
Sau năm 1945, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng như: Đại sứ đặc mệnh toàn quyền đầu tiên của Việt Nam tại Liên Xô, Tổng Thanh tra Chính phủ hay Phó Chủ tịch nước,…
Ngày 20/7/1979 (tức ngày này cách đây tròn 47 năm), Nguyễn Lương Bằng tạ thế tại Hà Nội, hưởng thọ 75 tuổi.
Ngày nay, tên của ông được trân trọng đặt cho nhiều con đường và trường học trên khắp cả nước như một lời tri ân sâu sắc gửi tới nhà lãnh đạo tài ba của dân tộc.
